Bonsai Cây Dáng Trực – Triết Lý Phong Cách Người Quân Tử Trong Nghệ Thuật Cây Cảnh

Bonsai cây dáng trực từ lâu đã xuất hiện trong giới chơi cây cảnh, nó mang phong cách quân tử, hiên ngang bất khuất vượt qua sóng gió với tâm thế luôn ngẩng cao đầu, vì vậy các nghệ nhân đã so sánh bon sai đáng trực với người quân tử cũng vì lẽ này.

Bonsai cây dáng trực là gì

Theo các nghệ nhân chơi cây bonsai lâu năm, một cây được gọi là dáng trực khi sở hữu thân mình mọc vươn thẳng, trục thân có thể hơi nghiêng ngả do uốn lượn nhưng phần ngọn luôn hướng lên cao. Thế cây này đại diện cho sự mạnh mẽ, bất khuất; dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào hay bị tác động ngoại cảnh xô đẩy, cây vẫn kiên cường vươn lên phát triển.

Đặc tính này của cây dáng trực thực chất được mô phỏng từ chính xu thế sinh trưởng trong tự nhiên. Dù mưa gió bão bùng có thể làm thân cây nghiêng ngả, nhưng theo bản năng, ngọn cây lúc nào cũng có xu hướng hướng lên cao, quay về phía có ánh sáng mặt trời để quang hợp và phát triển mạnh mẽ nhất.

Chính vì mô phỏng trọn vẹn nét đẹp kiên cường từ tự nhiên này, giới nghệ nhân luôn ưu tiên tìm kiếm những phôi cây sở hữu gốc bệ vững chãi, thân vươn thẳng để tạo tác thế trực. Trong các chủng loại cây cảnh phù hợp với phong cách này, Mai Chiếu Thủy luôn là lựa chọn hàng đầu nhờ sở hữu lớp vỏ già cỗi độc đáo cùng khả năng chịu cắt tỉa tuyệt vời. Tuy nhiên, trên thị trường phôi hiện nay, có một loại cây hoang dại sở hữu lớp vỏ và dáng thân rất giống dòng cây này khiến nhiều người chơi bị mua nhầm. Do đó, trước khi tiến hành xuống tiền chọn phôi nuôi dáng, anh em cần trang bị cho mình kỹ năng kiến thức về bài viết cây thừng mực để không bị lừa hoặc nhầm lẫn với dòng Mai Chiếu Thủy chính thống.

Xét về mặt kỹ thuật, nghệ thuật tạo tác bonsai dáng trực hiện nay được chia làm hai trường phái nhỏ dựa trên đặc tính tạo hình thân pháp. Hai nhóm này có sự khác biệt đôi chút về đường nét uốn nắn dưới bàn tay tài hoa của người chơi cây. Vậy hai phân nhóm nhỏ đó cụ thể là gì? Trước khi đi sâu vào kỹ thuật, chúng ta hãy cùng tìm hiểu sơ qua về triết lý “phong cách người quân tử” theo quan niệm của người xưa được gửi gắm vào thế dáng này như thế nào nhé!

2. Ý nghĩa triết lý: Phong cách người quân tử là gì?

Từ xưa đến nay, mỗi khi nhắc đến lối sống mang phong cách người quân tử, người đời ai ai cũng bày tỏ lòng mến mộ và kính trọng. Đó là bởi cách sống và làm việc của họ luôn đề cao hai chữ “Chính Nghĩa”. Người quân tử sống hiên ngang giữa đất trời, nói đi đôi với làm, lòng dạ ngay thẳng, trung thực và tuyệt đối không bao giờ làm những điều gian trá, khuất tất.

Trong quan niệm Nho giáo, người quân tử luôn lấy tu thân làm gốc, sẵn sàng giúp đỡ kẻ yếu, đứng lên chống lại sự hung tàn, bất công. Họ lấy chính nghĩa làm chân lý sống, đối diện với nghịch cảnh bằng cái đầu lạnh và trái tim nóng, không ngại gian nan khổ cực để đi đến mục tiêu và lý tưởng cao đẹp của mình.

Do đó, phong cách người quân tử đã được các bậc tiền nhân mượn tên để đặt cho những cây bonsai có thế dáng thẳng đứng. Cây đứng thẳng không chỉ để che chở cho các tầng cành bên dưới, mà còn để khẳng định vị thế độc tôn, không chịu khuất phục trước bão giông.

3. Phân loại kỹ thuật: Hai trường phái của bonsai dáng trực

Xét về mặt kỹ thuật tạo tác, nghệ thuật định hình nghệ thuật bonsai dáng trực hiện nay được chia làm hai trường phái nhỏ dựa trên đặc tính chạy đường thân (thân pháp). Sự phân chia này giúp người chơi linh hoạt biến tấu tùy thuộc vào phôi cây thực tế thu thập được ngoài tự nhiên.

3.1. Đặc điểm cây dáng trực quân tử (Trực tuyệt đối)

Dáng trực quân tử (hay còn gọi là trực tâm, trực ngay thẳng) là thế dáng khó đạt đến độ hoàn mỹ nhất. Thân cây phải là một đường thẳng đứng dứt khoát từ gốc lên đến ngọn, không được phép lồi lõm, không có các khúc gấp lượn đột ngột.

• Về thân pháp: Thân cây phải có độ côn cực kỳ chuẩn xác, nghĩa là phần gốc to và thu nhỏ dần đều một cách mượt mà khi lên đến đỉnh ngọn (đạt tỷ lệ “đầu voi đuôi chuột” theo chuẩn bonsai). Thân cây đứng thẳng thể hiện khí phách hiên ngang, dạ ngay lòng thẳng.

• Về bệ rễ: Phải loe đều ra bốn hướng (rễ 24 giờ) tạo cảm giác như những chiếc móng vững chắc cắm sâu vào lòng đất, đỡ lấy toàn bộ sức nặng của thân cây một cách kiên cố.

• Về tay cành: Các cành nhánh (chi dăm) được phân định rõ ràng theo quy tắc xen kẽ, cành một phông hướng rõ ràng, tàn tán hình xương cá hoặc hình mâm xôi uốn lượn nhưng không làm mất đi độ thoáng của trục thân chính.

3.2. Đặc điểm cây dáng trực lắc (Trực biến cách)

Khác với dáng trực quân tử có phần nghiêm cẩn và kỷ luật, dáng trực lắc (trực uốn lượn) mang đến một hơi thở mềm mại, uyển chuyển và giàu tính nghệ thuật hơn. Ở dáng thế này, trục thân cây không đi theo một đường thẳng tuột mà sẽ có các khúc uốn lượn, lắc léo qua trái rồi lại sang phải theo hình chữ “S” hoặc hình gợn sóng từ gốc lên ngọn.

• Quy tắc tối thượng: Dù thân cây có uốn lượn, chuyển hướng hay bẻ ngặt nghèo đến đâu, thì điểm ngọn cuối cùng (đỉnh tàn) bắt buộc phải quay trở về nằm trên trục tâm đứng song song với tâm gốc. Nếu ngọn bị lệch khỏi tâm gốc, cây sẽ lập tức bị chuyển sang dáng xiêu (dáng tà) hoặc dáng hoành, dáng huyền chứ không còn giữ được bản chất của dáng trực.

• Giá trị thẩm mỹ: Đường nét uốn lượn của dáng trực lắc thể hiện sự mưu trí, linh hoạt và thông minh khi ứng xử của con người ngoài đời thực. Nó nhắc nhở chúng ta cần có sự mềm dẻo, biết nhu biết cương đúng lúc để dễ dàng vượt qua các khúc quanh của số phận và hướng về một tương lai tươi sáng.

4. Nghệ thuật thưởng thức và sự kết hợp không gian

Trong giới chơi cây, trực lắc thường được đánh giá là bắt mắt và dễ tiếp cận hơn so với dáng trực quân tử truyền thống bởi bề ngoài uốn nắn mềm mại, dễ tạo ra những đường cong nghệ thuật bắt mắt và dễ che giấu khuyết điểm của phôi cây. Tuy nhiên, đối với những nhà sưu tầm lão thành, vẻ đẹp mộc mạc, thẳng thắn của một cây trực quân tử già nua, da đen xù xì vẫn luôn sở hữu một mị lực không thể chối từ.

Sự xấu – đẹp trong nghệ thuật bonsai vốn không có một thước đo rập khuôn nào. Nó phụ thuộc hoàn toàn vào nhân sinh quan, con mắt thẩm mỹ và tay nghề thổi hồn của người nghệ nhân vào khúc gỗ vô tri. Một cây dáng trực hoàn hảo phải là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cái cứng cỏi của thân pháp và cái mềm mại của những bông tàn.

Đặc biệt, để nâng tầm giá trị cho một tác phẩm bonsai dáng trực cao cấp, xu hướng kiến trúc hiện đại thường không đặt cây đứng riêng lẻ một mình. Khi các tác phẩm độc đáo này được đặt phối kết bên một giải pháp thiết kế thủy cảnh nghệ thuật như hồ cá Koi, hòn non bộ hay thác nước chảy róc rách, giá trị phong thủy và thẩm mỹ của cảnh quan sẽ được nhân lên gấp bội. Sự kết hợp giữa nét cứng cỏi, tĩnh lặng của cây dáng trực và sự mềm mại, chuyển động không ngừng của dòng nước (Sơn tĩnh Thủy động) sẽ hòa quyện chặt chẽ, tạo nên một bức tranh tổng thể vô cùng hài hòa, mang lại nguồn năng lượng an lành và thịnh vượng cho toàn bộ khuôn viên sân vườn của gia chủ.